GİRİŞ
Türk Boğazları Gemi Trafik Hizmetlerinin sunulduğu coğrafi alan olarak Türk Boğazları; Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Egemenliğinde 37 Mil uzunluğunda Çanakkale Boğazı, 110 Mil uzunluğunda Marmara Denizi ve 17 Mil uzunluğunda İstanbul Boğazı'ndan oluşmaktadır. Karadeniz ile Ege Denizi arasındaki, toplam uzunluğu 164 Deniz Mili olan bu suyolunun alternatifi yoktur ve tüm ülkeler, özellikle Karadeniz Ülkelerinin ekonomileri için çok önemlidir.
Coğrafi yapısı, darlığı, kuvvetli akıntıları, keskin dönüşleri, değişken iklim şartları ve her gün yaklaşık 150 uğraksız gemi, yaklaşık 23 tehlikeli yük taşıyan gemi geçişi ve 2 milyon insanın taşındığı 2500 adet bölgesel deniz trafik hareketi ile İstanbul Boğazı, Dünyanın en önemli doğal dar su yoludur. Tüm bunların yanında en önemlisi de İstanbul’da yaşayan 10 milyonu aşkın insanın her an Deniz Trafiğinden kaynaklanabilecek büyük tehlikelerle karşı karşıya olmalarıdır.
Boğazlardaki deniz trafiği yoğunluğunun çok yüksek olması, geçen gemilerin boylarında ve tonajlarındaki artış, tehlikeli yük taşıyan gemi geçişlerinde görülen artış, karmaşık ve zor trafik yapısı, deniz kazalarındaki artış, olumsuz hava, deniz, akıntı ve iklim şartları, çevre koşulları ve mahalli tehlikeler, ulusal ve uluslararası gelişmeler, bölgedeki diğer denizcilik faaliyetleri, Montrö sözleşmesi ve Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün kural ve tavsiye kararları ile benzer diğer sistemlerle işbirliği ihtiyacı Türk Boğazlarında Gemi Trafik Hizmetinin kurulmasını gerektiren faktörlerdir.
T.C. Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı, Yetkili Otorite yani İdare konumundadır. Bir protokol ile Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü,Türk Boğazları Gemi Trafik Hizmeti sisteminin işletimi konusunda yetkilendirilmiştir. Bu amaçla Kuruluşumuz bünyesinde Türk Boğazları Gemi Trafik Hizmetleri Dairesi Başkanlığı kurulmuş ve faaliyete başlamıştır.
PROJENİN AMACI
İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı ve Marmara Denizinden oluşan Türk Boğazlarında, belirlenen servis alanı içinde, deniz trafik emniyetini ve deniz trafiğinden kaynaklanabilecek risk ve tehlikelere karşı çevre emniyetini arttırmak amacıyla, ulusal ve uluslararası kurallara uygun olarak çağdaş ve teknolojik imkanlarla “Türk Boğazları Gemi Trafik Hizmetleri (TBGTH) Sistemi” ni tesis etmek, işletmek ve idame ettirmektir.
TARİHÇESİ
Milli Güvenlik Kurulunun 27.12.1995 tarih ve 388 sayılı tavsiye kararına istinaden, 24.07.1996 tarih ve 96/8370 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile söz konusu proje Denizcilik Müsteşarlığı yatırım programına alınmıştır.
Projenin yeniden ihale edilebilmesi için daha önce hazırlanan şartnameler gözden geçirilerek 15.12.1998 tarihinde ihaleye çıkılmıştır. İhale kapsamında 12.04.1999 tarihinde firma teklifleri alınmıştır. Teknik değerlendirme komisyonu ve ihale komisyonunun yaptığı çalışmalar sonucunda, 24.09.1999 tarihinde Amerika’da yerleşik Lockheed Martin Overseas Corporation firmasına ihale edilmiştir. İhaleyi kazanan firma ile Denizcilik Müsteşarlığı arasında akdedilen sözleşme 18.04.2000 tarihinde Sayıştay'ca tescil edilerek hükmiyet kazanmış olup, yüklenici firma yükümlülüğü başlatılmıştır.
Sistemin, işletme, bakım-onarım ve idamesi 02.08.2002 tarih ve 2002/4636 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır. Bu amaçla Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğü ile Denizcilik Müsteşarlığı arasında 26.09.2002 tarihinde ikinci bir protokol tanzim edilerek yürürlüğe konmuştur.
Türk Boğazları Gemi Trafik Hizmetleri, inşaat işleri ve ekipman donatımı tamamlanıp, personel ile donatılarak 1 Temmuz 2003 Kabotaj Bayramında Sn. Başbakanın katılımı ile törenle açılmıştır. Başlangıçtaki ilk 6 aylık süre boyunca sistem muhtemel operasyonel ve yönetimsel eksikliklerin tamamlanması ve operatörlerin eğitim seviyelerinin geliştirilmesi için test edilmiştir. Bu eğitim sürecinin devamında sistem, 30 Aralık 2003 tarihinden itibaren operasyonel olarak hizmet vermeye başlamıştır.
2007 yılı içerisinde sistemin mevcut kapsama alanı Marmara Denizini de kapsayacak şekilde genişletilecektir.
Türk Boğazları Gemi Trafik Hizmetleri Dairesi Başkanlığının “Kalite Yönetim Sistemi” çalışmaları, Türk Standartları Enstitüsünün (TSE) denetim ve gözetiminde belgelendirilme süreci Haziran 2006 başlarında başlamış ve TBGTH Ağustos 2006 da TS.EN ISO 9001:2000 Kalite belgesi ile belgelenmiştir.
TBGTH BİLEŞENLERİ
· 2 Adet Gemi Trafik Hizmetleri Merkezi(İstinye-İstanbul , Akbaş-Çanakkale),
· 13 Adet insansız Trafik Gözetleme İstasyonu (hepsinde radar ve CCTV/IR kameralar var),
· 2 Adet dGPS referans istasyonu,
· 4 Adet VHF/DF istasyonu,
· 5 Adet racon istasyonu,
· 5 Adet otomatik meteoroloji istasyonu,
· 5 Adet yüzey suyu ölçüm algılayıcısı,
· 3 Adet tuzluluk sıcaklık profilleyicisi,
· 10 Adet doppler akıntı algılayıcı istasyonu,
· Kayıt ve denetim birimleri,
· 24 Adet VHF, 2 adet MF/HF telsiz teçhizatı,
Ayrıca, sisteme sonradan ilave edilecek olan Marmara Denizindeki 2 ve Bozcaada’daki 1 adet Trafik Gözetleme İstasyonu da 2007 yılı içinde sisteme dahil olacaktır.
GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI
· Türk Boğazlarındaki deniz trafiğini her türlü çevre şartlarında, gece ve gündüz devamlı olarak yüksek bir hassasiyet ile izlemek,
· Servis ve sorumluluk alanındaki deniz trafiğinin emniyetini sağlamak, arttırmak,
· Gemi seyir emniyetini, gemi kaptanının sorumluluğunu esas alarak, etkin bir şekilde sağlamak, arttırmak,
· Sorumluluk sahasındaki deniz trafiğinin “trafik görüntüsünü” tesis ve idame etmek ve bu bilgileri gerekli durumlarda gemilere aktarmak, bu amaçla kullanılacak seyir bilgilerini hassasiyetle ölçmek ve kayıtları tutmak,
· Deniz trafiği ile ilgili tüm ses, veri, ve görüntülerin kaydını yapmak, gerektiğinde yeniden göstermek,
· Türk Boğazlarında deniz trafiği ile ilgili olarak ulusal ve uluslararası mevzuatların uygulanmasını idare adına takip etmek,
· Kaza vukuunda, etkin bir şekilde ve süratle müdahale edilmesini sağlamak, can ve mal güvenliği, deniz kirlenmesi ve diğer ekonomik kayıpları asgariye indirmek ve trafiğin en kısa zamanda güvenle devamını sağlamak,
· Geçiş yapan gemilerle ve bölgeyle ilgili kayıt ve bilgileri yönetmelikler çerçevesinde ilgili kurum ve kuruluşlara aktarmak,
· Kaza riskini asgariye indirmek için, gemi kaptanlarının seyir ile ilgili kararlarına yardımcı olabilecek gerekli bilgileri zamanında temin etmek, acil durumlarda gerekli uyarı, tavsiye ve talimatları vermek,
· Komşu GTH merkezleri ile karşılıklı bilgi alış verişinde bulunarak, daha etkin bir trafik organizasyonu ve yönetiminin yapılabilmesini sağlamaktır.
TBGTH SİSTEMİNDE VERİLEN HİZMETLER
¨Bilgi Hizmeti ¨Seyir Yardımı Hizmeti ¨Trafik Organizasyon Hizmeti
TBGTH alanındaki deniz trafiği radar, AIS, kapalı devre televizyon kameraları, ENC, VHF cihazları (RT, DSC, DF) kullanılarak izlenir. TBGTH ayrıca, katılımcı gemileri ilgilendiren seyir yardımcıları bilgilerini, seyre etki edecek tehlikeleri ve olası gemi hareketlerini değişik kaynaklardan elde eder.
TBGTH’nin ana amacı seyir emniyetini arttırarak, deniz çevresinin ve insan hayatının korunmasıdır. TBGTH’nin işletiminde, Boğazlardan geçiş yapan gemi sayısını azaltmak veya arttırmak amaçlanmamıştır.
Amaçlar çerçevesinde TBGTH, üç ana hizmet sağlamaktadır. Bunlar bilgi hizmeti, seyir yardımı hizmeti ve trafik organizasyon hizmetidir. Bu hizmetlere ek olarak TBGTH, Türk AAKKM’ne de arama ve kurtarma operasyonlarında yardım sağlamaktadır.
TBGTH sistemini bütün kullanıcılara tanıtmak için detaylı bilgi içeren ve Türkçe/İngilizce olarak “Kullanıcı Rehberi” basılmış ve dağıtılmıştır. Ayrıca IALA’ nın (Uluslararası Seyir Yardımcıları ve Fenerler Otoriteleri Birliği) nın resmi internet sitesinde sistemin tanıtımı yapılmaktadır.
· Deniz Trafiği bilgisi
· Gemilerin diğer gemilere göre mevki bilgisi
· Bilgi verilen gemiye göre diğer gemilerin mevkileri, rota ve yere göre hız bilgisi
· Diğer gemilerin olası hareketlerinin bilgisi
· Denizcilere uyarılar
· Hidro-Meteorolojik bilgi
· Seyir yardımcılarının durumu hakkında rapor edilen bilgiler
· TBGTH tarafından gerekli görülen diğer bilgiler
Seyir yardımı hizmeti zor seyir ve meteoroloji koşullarında, geçiş sırasında arıza veya bir eksiklik söz konusu olduğu durumlarda, gemi kaptanı tarafından talep edildiğinde veya TBGTH operatörü tarafından gerekli görüldüğünde verilecektir. TBGTH operatörü gemilere aşağıdaki bilgileri sağlayarak gemi kaptanının, gemisinin seyir emniyetiyle ilgili kararını oluşturmasına katkıda bulunabilir:
· TAD içinde gemilerin emniyetli seyir yapabilmelerini sağlamak için pozisyon bilgisinin aktarılması
· Çevresindeki diğer gemilerle ilgili bilgi verilmesi
· Oluşabilecek tehlikeli durumlarla ilgili uyarılar
Seyirle ilgili yardımın başlangıcı ve sonu (tarih/saat), gemi ve TBGTH tarafından açık bir şekilde mutabakatla kayıt altına alınmalıdır.
· Geminin Seyir Planı, İstanbul ve Çanakkale Boğazı’na giriş izni, tarihi ve zamanı,
· Geminin seyir planındaki olası bir değişiklik,
· Boğazlara giriş yapmadan önce gemilere Trafik Yönetim Planıyla ilgili gerekli operasyonel bilgiler,
· Boğazlardaki tüm gemilere Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Tüzüğü’ne göre operasyonel bilgiler,
· SP1/SP2 raporları TBGTH nin vereceği trafik düzenleme hizmetinin ana kaynağıdır. Bu raporların zamanında ve doğru olarak verilmesi deniz trafik organizasyonunun verimliliğini arttıracaktır.
DEĞERLENDİRME
Günümüzde, yaklaşık 50 ayrı ülkede 500’e yakın GTH sistemi bulunmaktadır. Bu sistemlerin hizmet alanlarının uzunluğu ve algılayıcı (radar, CCTV vb.) sayıları dikkate alındığında TBGTH en büyük sistemlerden biridir. Bu büyüklük, yüksek nitelik ve eğitimli personelle birleştirildiğinde bir bütün olarak TBGTH, dünyadaki en iyi GTH’ler arasında yer almıştır. Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğü, IALA’ nın GTH (GTH) komite üyesi olarak, GTH’lerin gelişimini takip etmekle kalmayıp uluslararası kuralların ve standartların belirlendiği çalışmalara aktif olarak katılmaktadır.
TBGTH, hizmetlerin etkili ve uyumlu olarak verilmesinde ve ana amaçlar olan seyir, can, mal ve çevre emniyeti açısından oldukça başarılı olmuştur. TBGTH tarafından verilen seyir yardımı hizmeti İstanbul ve Çanakkale Boğazlarından geçişleri sırasında seyir tehlikeleriyle karşılaşan gemiler için özellikle etkili olmuştur.
İstatistiki bilgiler TBGTH’nin İstanbul ve Çanakkale Boğazı’nda emniyetten taviz vermeden ve kurallar çerçevesinde deniz trafik verimliliğini attırdığını göstermektedir. İstanbul ve Çanakkale Boğazları’nın 2000 – 2006 yılları arası karşılaştırmalı aylık gemi geçiş istatistiklerindeki bu sonuçlar, TBGTH’nin gerçekleştirdiği tam ve verimli trafik organizasyonundan kaynaklanmıştır.
Bu kısa sürede TBGTH Sisteminin hizmetlerinde sağladığı verimlilik ve başarı ile Türk Boğazlarındaki seyir emniyetine olumlu etkileri, GTH’nin Türk Boğazları için ne kadar önemli olduğunu göstermiştir. TBGTH Otoritesi ve sistemin işleticisi olarak Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğü, hizmet kalitesi için teknolojik alt yapıyı güncellemeye ve operasyonel personelin sistemli eğitimini devam ettirmeye, ayrıca tüm kullanıcılara uygun şekilde bilgi sağlamaya devam edecektir. Bununla birlikte seyir emniyetinin ve güvenliğin en yüksek düzeyde olması ve risklerin asgariye indirgenmesi için gemi kaptanlarının da Türk Boğazlarını geçişleri sırasında GTH ile işbirliği ve uyumu büyük önem arz etmektedir.